Reactie op toespraak Miriam Sterk

Als belangenbehartiger van 27 kerkgenootschappen in Nederland voel ik mij aangesproken door deze minister. Zij roept de kerk op zich meer te manifesteren in de samenleving en actief een bijdrage te leveren aan de zorg voor hulpbehoevenden en mensen die zorg nodig hebben. “Sluit je niet op in je eigen kerkelijke bubbel, maar neem je verantwoordelijkheid!” Dat is een oproep die mij wel aanstaat en mij terugbrengt in de tijd waarin ik zelf predikant was (1984 – 1997) en regelmatig een verzuchting slaakte bij het eindeloze Samen op Weg proces dat ons te lang van ons eigenlijke werk als kerk afhield. Omzien naar elkaar en de mensen om ons heen en een maatschappelijke bijdrage leveren aan de samenleving in het algemeen in plaats van kerkelijke haarkloverij.

Ik ben alleen bang dat minister Sterk zich onvoldoende gerealiseerd heeft wat haar toon in deze toespraak teweeg brengt. Het klinkt als een verwijt aan de kerk dat zij te weinig doet en teveel met zichzelf bezig is terwijl de samenleving vraagt om aandacht ook van de kerk. Zij gaat daarmee voorbij aan het feit dat heel veel mensen die ‘er nog een beetje in geloven’  en ‘er nog wat an doen’ , zich op vele plekken in de samenleving verdienstelijk maken variërend van vluchtelingenopvang tot zorgtaken voor grote groepen mensen of anderszins. We staan bekend als Nederland om de vele vrijwilligers en veel van deze mensen laten zich inspireren door de oproep vanuit kerken of hun geloof. Dat betekent niet dat er geen plaats is voor haar oproep, maar als die klinkt als een verwijt slaat zij de plank mis. 

Je kunt niet zeggen als minister van langdurige zorg: “de overheid moet bezuinigen en daardoor vallen er gaten in de zorg en de kerken moeten die maar gaan opvullen.”  Zo deden ze dat immers ook in de 19^e eeuw, waarnaar wij volgens haar weer terug bewegen. 

Kerken spelen in onze samenleving, met een ver doorgeschoten secularisatie, een marginale rol en worden in het politieke spel steeds meer verbannen tot het terrein ‘achter de voordeur’. Er is sprake van een toenemend ‘religieus analfabetisme’ en een zekere scepsis tegen alles wat naar religie ruikt, want daar komt alleen maar gedoe van. Wet en regelgeving laat zien dat kerken gezien kunnen worden als mogelijk witwassers en andere verdachte praktijken, giftenaftrek staat regelmatig ter discussie, banken zijn in een aantal gevallen afhoudend bij het openen van een rekening en willen van alles weten onder het mom van ‘know your customer’ en werpen een enorme muur van formaliteiten en gedoe op waar een vrijwilligersorganisatie als een kerk regelmatig tureluurs van wordt. De AVG maakt omzien naar elkaar in toenemende mate moeilijk zo niet onmogelijk want privacy vormt een nieuw afgod die bedoeld is om je te beschermen tegen kwaadwilligen, maar doorschiet op een manier die contraproductief is. “Zeg ik heb gehoord dat je een moeilijke tijd doormaakt en ik kom eens even kijken hoe het met je gaat…..” Dat heet pastoraat, een pijler van het kerkelijke werk. 

Terug naar het verhaal van Mirjam Sterk. Ik zou willen zeggen: “maak van je oproep een uitnodiging in plaats van een schop onder mijn kerkelijke kont.” Je hebt gelijk dat kerken ook of juist in deze tijd een rol van betekenis kunnen spelen. In mijn boek ‘Zonder Kompas geen Koers’ benadruk ik de leegte in deze tijd en de roep om inspirerende verhalen en de oproep om om te zien naar elkaar. Vul de leegte en herken je medemens als je metgezel en naaste, los van de vraag of die bij jouw kerk hoort of niet. Ik zou de minister willen vragen om vanuit haar bestuurlijke functie naast haar uitnodiging aan de kerken, oog te hebben voor de wijze waarop kerken ruimte wordt geboden en gegund om hun belangrijke werk te doen. Ik heb het dan niet over subsidies en dergelijke, maar om een gezonde manier om het vele goede werk dat door en vanuit kerken wordt gedaan te stimuleren in plaats van te hinderen met formaliteiten, wet-  en regelgeving die juist deze goede werken belemmeren. Als CIO vragen wij hier regelmatig aandacht voor.

Tot slot: Beste minister, ik versta uw woorden graag als een oproep en als CIO willen we graag met u in gesprek over de wijze waarop kerken in deze tijd hun bijdrage kunnen leveren aan een samenleving die hunkert naar inspiratie, zorg voor elkaar en hoop voor de toekomst.

Jaap Smit

Voorzitter CIO.  (interkerkelijk Contact in Overheidszaken)